Bebeklerde Göz Kayması: Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Geçer, Tedavi Gerekir mi?

Bebeğinizin gözlerinin zaman zaman farklı yönlere baktığını fark ettiğinizde büyük olasılıkla şu soruları sordunuz kendinize: "Bu normal mi?", "Geçer mi?", "Ne zaman doktora gitmeliyim?" Bu yazı, tam da bu kaygılarla yazan ebeveynler için hazırlandı.

Göz Kayması (Şaşılık) Nedir?

Sağlıklı bir gözde her iki göz aynı hedefe aynı anda bakacak biçimde hizalanır; beyin her gözden gelen görüntüyü birleştirerek üç boyutlu, net bir görüntü oluşturur. Şaşılıkta (tıbbi adıyla strabismus) iki göz aynı noktaya bakamaz; gözlerden biri içe, dışa, yukarı ya da aşağıya kayabilir.

Beyin zamanla iki gözden ayrı ayrı gelen çelişen görüntülerden birini bastırmaya başlar. Sürekli bastırılan gözde ise göz tembelliği (ambliyopi) gelişir ve o göz görme kapasitesini zamanla yitirir. İşte bu nedenle şaşılığın erken fark edilip tedavi edilmesi kritik önem taşır.

Yenidoğanlarda Göz Kayması: Normal mi?

İlk aylarda bebeklerin göz kasları henüz tam olarak gelişmemiştir ve gözler bazen istemsiz biçimde farklı yönlere kayabilir. Bunun büyük çoğunluğu fizyolojik — yani normal gelişimin bir parçasıdır ve zamanla kendiliğinden düzelir.

• 0-3 ay: Zaman zaman görülen göz kayması normalin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Yalnızca zaman zaman oluşan ve kısa süren kayma çoğunlukla kaygı yaratmaz.
• 3-4. ay: Bu dönemden itibaren iki gözün birlikte hareket etmesi beklenir. Sık tekrarlayan kayma görülüyorsa göz hekimi değerlendirmesi önerilir.
• 6. aydan sonra: Altı aylık bebekten itibaren göz kayması hiçbir zaman normal değildir; mutlaka değerlendirilmelidir.

Sahte Şaşılık: Ebeveynleri En Çok Yanıltan Durum

Bebeklerde en sık yanlış alarm veren durum psödostrabismus yani sahte şaşılıktır. Bebeklerin burun köprüsü henüz belirginleşmediğinden, yüzün ortasındaki deri kıvrımı iç köşedeki beyazı kısmen kapatır; bu da gözün içe kayıyormuş gibi görünmesine neden olur. Oysa gerçek bir kayma yoktur.

Göz Kaymasının Türleri

• Sürekli (sabit) kayma: Her zaman aynı gözde ve aynı yönde olan kayma; erken dönemde genellikle tedavi gerektirir.
• Aralıklı kayma: Yorgunluk veya dikkatsizlik anlarında görülen kayma; sürekli olanına kıyasla daha iyi prognozludur ancak takip gerektirir.
• Esotropya (içe kayma): En sık görülen şaşılık türüdür. Gözün burna doğru kaymasıdır.
• Egzotropya (dışa kayma): Gözün dışa, kulağa doğru kaymasıdır. Sıklıkla aralıklı biçimde ortaya çıkar.
• Hipertropia/hipotropia: Gözün yukarı ya da aşağı kaymasıdır; daha nadir görülür.

Göz Kaymasının Nedenleri

• Kırma kusuru: Yüksek hipermetrop çocuklarda en sık şaşılık nedenidir. Bu tip (akomodatif esotropya) çoğunlukla gözlükle büyük ölçüde düzelir.
• Göz kası dengesizliği: Göz kaslarından birinin güç dengesizliği gözün yanlış hizalanmasına yol açar.
• Nörolojik nedenler: Beyin ya da sinir sistemi kaynaklı sorunlar; ancak bunlar daha nadir görülür.
• Genetik yatkınlık: Ailede şaşılık öyküsü riski artırır.
• Prematüre doğum: Erken doğan bebeklerde şaşılık riski yüksektir.

Göz Kayması Kendiliğinden Geçer mi?

• İlk 3-4 ayda aralıklı görülen kayma büyük ölçüde kendiliğinden düzelebilir.
• 4 aydan sonra sürekli olan ya da her gün fark edilen kayma kendiliğinden geçmesi beklenmez; tedavi gerektirir.
• 6 aydan sonra görülen her türlü kayma uzman değerlendirmesini zorunlu kılar.
• Doğuştan (konjenital) şaşılık erken cerrahi müdahaleye ihtiyaç duyar; genellikle 6-18 ay arasında ameliyat planlanır.

Bebekte Göz Kayması Belirtileri Nelerdir?

• Bir gözün içe, dışa, yukarı ya da aşağıya kayması
• Bebeğin bir gözünü sık sık kısması ya da kapatması (güneşli ortamlarda daha belirgin)
• Baş eğerek ya da döndürerek bakma
• Derinlik algısında güçlük (nesnelere uzanırken hatalı tahminler)
• Bir gözü kapatınca ağlamak ya da direnmek (kapatılan gözün baskın göz olduğuna işaret edebilir)

Tedavi Seçenekleri

Şaşılık tedavisi erken başlandığında çok daha başarılıdır. Görme sistemi 7-8 yaşına kadar beyin tarafından şekillendirilmeye devam ettiğinden tedavi bu dönemde en verimli sonucu verir.

• Gözlük: Kırma kusurundan kaynaklanan şaşılıkta doğru reçete çoğunlukla kaymayı büyük ölçüde düzeltir. Çok küçük yaştan itibaren — hatta 1 yaşında bile — gözlük reçete edilebilir.
• Kapama tedavisi (oklüzyon): Güçlü gözün belirli saatler boyunca kapatılmasıyla zayıf gözün çalışmaya zorlanması. Göz tembelliğinde çok etkili.
• Atropin damla: Güçlü göze atropin damlası uygulanarak o gözün odaklanması geçici olarak bulanıklaştırılır; zayıf göz çalışmaya özendirilir.
• Cerrahi: Göz kasları yeniden konumlandırılarak hizalama düzeltilir. Güvenli ve başarı oranı yüksek; bazı hastalarda birden fazla seans gerekebilir.
• Botulinum toksin (botoks) enjeksiyonu: Bazı özel vakalarda cerrahi yerine ya da cerrahiye ek olarak seçilmiş göz kasına uygulanabilir.

Doktora Ne Zaman Gitmelisiniz?

• 4 aylık bebekte hâlâ sık görülen göz kayması varsa
• 6 aylıktan büyük bebekte herhangi bir kayma fark ettiyseniz
• Bebeğiniz bir gözünü sık sık kısıyorsa ya da başını eğerek bakıyorsa
• Ailede şaşılık, göz tembelliği ya da erken yaşta gözlük öyküsü varsa
• Bebeğin gözünden parlaklık ya da beyazlık fark ettiyseniz (katarakt ya da retinoblastom belirtisi olabilir — acil değerlendirme gerektirir)

Bebeklerde göz kayması çoğunlukla ebeveynleri endişelendiren ama aslında çok sayıda farklı tablo içeren bir şikayettir. İlk aylarda aralıklı görülen kayma büyük olasılıkla gelişimsel bir süreçtir; ancak 4 aydan sonra süregelen ya da 6 aydan sonra görülen her kayma mutlaka bir göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir. Erken teşhis ve doğru tedavi, bebeğinizin görme sisteminin sağlıklı gelişmesinin güvencesidir.

Sıkça Sorulan Sorular