Göz Tansiyonu (Glokom) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Göz Tansiyonu (Glokom) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Göz tansiyonu, göz içi basıncının (GİB) dengeden çıkıp görme sinirine sürekli baskı uyguladığı, başlangıçta sessiz ilerleyen ancak erken tanı konmazsa kalıcı körlüğe yol açabilen kronik bir hastalıktır. Göz içinde devamlı üretilen sıvı, trabeküler ağdan yeterince süzülmediğinde iç basınç yavaşça yükselir; bu yükseliş özellikle dış yönlerden başlayarak görme alanını daraltır. Ailesinde glokom öyküsü olanlar, elli yaş üzerindekiler, diyabet-hipertansiyon gibi damar sağlığını etkileyen hastalıkları bulunanlar ve uzun süre kortizon kullananlar basit bir tonometre ölçümüyle bile erken evrede saptanabilecek bu sinsi tablo için risk grubunda yer alır.

Göz Tansiyonu (Glokom) Nedir?

Göz tansiyonu, tıbbi adıyla glokom, göz içinde sürekli üretilen ve dolaşan aköz hümör sıvısının dışa drenajı yavaşladığında oluşan basınç artışını tanımlar. Normalde göz içi basıncı 10–21 mmHg aralığında kalır; trabeküler ağ adı verilen mikroskobik kanallar bu sıvıyı kan dolaşımına aktarır. Kanallar tıkandığında ya da sıvı üretimi fazla olduğunda basınç yükselir, göz küresi adeta "balon" gibi gerilir ve görme sinirine sürekli baskı yapar. Bu baskı, sinir liflerini besleyen kılcal damarların kan akımını azaltır; beslenemeyen lifler geri dönüşsüz şekilde hasar görür. Glokomun en sinsi yönü, erken dönemde belirti vermeden periferik görme alanını daraltmasıdır. Hasta genellikle merkezî keskinlik etkilenene kadar farkına varmaz; bu evrede sinir hasarının büyük bölümü kalıcıdır.

Göz Tansiyonu (Glokom) Neden Olur?

Göz tansiyonu, göz içi sıvısının (aköz hümör) üretimi ile drenajı arasındaki hassas denge bozulduğunda ortaya çıkar. Normalde sıvı, kirpiksi cisimde üretilir ve trabeküler ağ adı verilen mikroskobik kanallardan kan dolaşımına geçerek göz içi basıncını 10–21 mmHg aralığında tutar. Eğer bu kanallar tıkanır, daralır ya da sıvı üretimi artarsa basınç yükselir; artan basınç görme sinirine baskı yapar ve zamanla geri dönüşsüz lif kaybına yol açar.

• Genetik Yatkınlık — Ailede glokom öyküsü olan bireylerde drenaj açısı doğuştan daha dar veya ağ yapısı daha geçirimsiz olabilir.
• Oküler Travma — Göze alınan darbeler ağ yapısını bozarak basıncın sessizce yükselmesine zemin hazırlar.
• Uzun Süreli Kortizon — Steroid damla, tablet veya inhalerlerin kronik kullanımı, kanallarda protein birikimine ve direnç artışına neden olabilir.
• Sistemik Hastalıklar — Diyabet, hipertansiyon, uyku apnesi ve tiroid bozuklukları göz içi kan akımını azaltarak sinir liflerini basınca daha hassas hâle getirir.
• Göz Yapısal Özellikleri — Yüksek miyopi veya hipermetropide göz küresinin anatomik farklılıkları drenaj açısının daralmasına yol açabilir.
• Ani İris Bloğu — Kapalı açılı glokomda iris kökü, drenaj açısını bir "tapa" gibi tıkar; sıvı çıkamaz ve basınç saatler içinde fırlayarak şiddetli ağrı, bulantı ve hızlı görme kaybı oluşturur.

Glokom Türleri

• Açık Açılı Glokom — Yavaş seyreder; trabeküler ağda daralma, basıncın sessizce yükselmesine neden olur.
• Kapalı Açılı Glokom — Iris kökü drenaj açısını aniden kapatır; şiddetli ağrı, bulantı ve bulanık görme görülür, acil tedavi gerekir.
• Normal Tansiyonlu Glokom — Basınç normal sınırda kalsa da görme siniri düşük kan akımına bağlı hasar görür; tansiyon ölçümü tek başına yeterli tanı koydurmaz.
• Konjenital Glokom — Drenaj kanalları doğuştan gelişmemiştir; bebekte ışığa bakamama, göz sulanması ve iri kornea dikkati çeker.
• Sekonder Glokom — Üveit, göz travması, uzun süreli steroid kullanımı veya diyabet gibi hastalıkların sonrasında gelişir.

Risk Faktörleri

• Aile Öyküsü — Ailede glokom öyküsü bulunması riski artırır.
• İleri Yaş — Elli yaş ve üzeri olmak risk grubuna girer.
• Kırma Kusurları — Yüksek miyopi veya hipermetropi risk taşır.
• Sistemik Hastalıklar — Diyabet, hipertansiyon, uyku apne sendromu riski artırır.
• Kortizon Kullanımı — Uzun süreli kortizon tedavisi risk oluşturur.
• Göz Travması — Göz travması geçirmek risk grubuna sokar.

Göz Tansiyonu Belirtileri

• Görme Alanı Daralması — Görme alanının dış kenarlarında yavaş yavaş daralma fark edilmesi.
• Işık Halkaları — Karanlıkta veya parlak far ışıklarına bakarken renkli ışık halkaları görmek.
• Baş ve Göz Ağrısı — Sabah kalktığında göz çevresinde künt basınç ve hafif baş ağrısı hissetmek.
• Okuma Güçlüğü — Okuma sırasında satır atlama ya da yanlardan gelen nesneleri geç fark etmek.
• Kapalı Açı Atağı — Ani kapalı açı atağında şiddetli göz ve alın ağrısı, mide bulantısı, bulanıklaşan görme.
• Gece Görüş Kaybı — Loş ışıkta merdiven veya basamak algısının zayıflaması; gece araç kullanırken karşıdan gelen farların aşırı kamaştırıcı olması.
• Tünel Görüş — İleri evrede merkezi bakışta netlik sürse bile yan görüşün "tünel" şeklinde kalması.

Göz Tansiyonu Tanısı

Göz tansiyonu tanısı, yalnızca tonometre ile yapılan basit bir basınç ölçümünden ibaret değildir; basınç değeri normal sınırlar içinde kalsa bile görme sinirinde hasar başlayabilir. Bu yüzden tanı, birbirini tamamlayan beş temel aşamadan oluşur: tonometre ile göz içi basıncı ölçümü, gonioskopi ile drenaj açısı değerlendirmesi, biyomikroskop ve OCT ile optik sinir başı incelemesi, görme alanı testi ve kornea kalınlığını ölçen pakimetri. Tüm bu veriler bir araya getirildiğinde "glokom riskli", "erken glokom" veya "ileri glokom" tanısı konur ve kişiye özel tedavi çizelgesi oluşturulur.

Göz Tansiyonu Tedavisi

Göz tansiyonu tedavisi, temel olarak göz içi basıncını hedef aralığa düşürerek görme sinirini korumayı amaçlar ve çoğu hastada ilk basamak damla tedavisidir. Prostaglandin analogları drenaj kanallarını genişletirken, beta blokerler ile karbonik anhidraz inhibitörleri sıvı üretimini azaltır. İlacın her gün aynı saatte damlatılması, basınç dalgalanmalarını önlediği için görme siniri kaybını yavaşlatır. Tedavi ilaçlarla yeterli düşüş sağlanamadığında selektif lazer trabeküloplasti veya periferik iridotomi gibi lazer yöntemlerine yönelir. Basınç hâlâ yüksek seyrederse trabekülektomi veya mikro stent implantları gibi cerrahi seçeneklere başvurulur. Tedavi yalnızca tıbbi müdahalelerle sınırlı kalmaz; düzenli egzersiz, sigara-kafein kısıtlaması, tuzun azaltılması ve omega-3 yönünden zengin beslenme de sinir beslenmesini destekler.

Yaşam Tarzı ve Önleyici Öneriler

• Egzersiz — Haftada beş gün orta tempolu yürüyüş yapmak dolaşımı artırır.
• Sigara ve Kafein — Sigara ve aşırı kafeinden kaçınmak, damar sağlığını korur.
• Baş Pozisyonu — Ekran molaları sırasında başı hafifçe kalp hizasından yukarıda tutmak, basınç dalgalanmasını sınırlar.
• Tuz Kısıtlaması — Tuz tüketimini kısıtlamak, sistemik kan basıncını dengeleyerek sinir beslenmesini iyileştirir.
• Polarize Gözlük — Işık yansımalarını azaltan polarize gözlükler kullanmak, görme konforunu yükseltir.

Sık Sorulan Sorular